IRELI

Azərbaycan dünyada ən qədim insan məskənlərindən biridir. Dünyada tapılan yeddi ən qədim insan sümüyündən biri ( Azıx –antrop insanın çənə sümüyü ) Azərbaycanda tapılmışdır. Bəlli olduğu kimi bu tarixi fakt dünya arxeoloqları tərəfindən qəbul edilmişdir .

Azərbaycan dünyanın ən qədim mədəniyyət mərkəzlərindən biridir. Bu mədəniyyət Kür - Araz mədəniyyəti adlanır. Kür - Araz mədəniyyəti eradan qabaq VII-II minilliyə aiddir. Mərkəzi Azərbaycan olmaqla şərqdə Orta Asiyanın cənub-qərbindən tutmuş Şərqi Anadolu, Güney Qafqazdan tutmuş cənub-qərbdə Dəclə çayı, Güneydə Bəsrə körfəzinədək böyük ərazini əhatə edir.

Bir çox tarixçilər Kür-Araz mədəniyyəti ilə yaxından tanış olmadıqları üçün bu mədəniyyətin tərkib hissəsi olan Urmiya mədəniyyətini ilkin Şumer mədəniyyəti adlandırırlar .

Şumərlərlə - Azərbaycan türklərinin arasındakı əlaqəni çözmək üçün bəzi suallara cavab vermək lazımdır. Şumerlər kimdir? Bir etnosun milli kimliyi daha çox onun dili ilə ayırd edilir. Daha aydın şəkildə desək dil xalqın və ya hər hansı toplumun etnik kimliyini təsdiq edən sənəddir .

Samuel Noah Kramer   - The Sumerians, whose original home may have been in the region of the Caspian Sea in the course of the next 1000 years these settlements were inflitrated by Semitic nomads from the Arabian and Syrian deserts. ( ENCYCLOPEDİA Americana Volume 26 page 3)

Samuel Noah Kramer görə Şumerlərin orjinal evi Xəzərin sahili olub. Sonraki min illikdə  buraya  Ərəbistan və Suriya çöllərindən gələn köçəri Semit tayfaları yerləşməyə başladılar. Buradan da aydın olur ki, Şumerlər Sami irqinə məxsus millət olmayıb. Onda Şumerlər hansi irqin millətin təmsilçisidir sualına Kramer belə cavab yazır: Sumerian was agglutinative language. Resembling Turkish and Hungarian in some of its structural and grammatical features. ( ENCYCLOPEDİA Americana Volume 26 page 3)

Şumerlərin dili aqlutinativ dil qrupuna aid olub qramatik qurluşuna görə Türk və Macar dillərinə bənzəyir. Xatırlatmaq lazımdır ki, Sami dilləri  Flektiv dil ailəsinə aiddir. Deməli sintaktik və morfoloji xüsisiyyətləri ilə də sami dillərinə aid deyil o Türk dilinin ilkin pro formasıdır. Digər bir misala baxaq Prof. Osman Nedim Tunanın müşahidələrinə görə, şumer ve türk dilləri arasında aşağıdakı səs keçidləri olmuşdur:

a) Şumer dilinde sözün başlanğıcındakı - d- samiti türk dilinde ya –y- samitine keçmişdir, ya da tamamen yox olmuşdur (hapogopa hadisesine uğramışdır ). Meselen: dar/yar (yarmak); dip/yip (ip); dig/yag (yag~); dir/yir (yirmek); dirig/irig (sert, kaba, has^in, gayretli, iri, kalın).

b) Şumer dilinde sözün başlanğıcındakı -g- konsonantı türk dilinde ya –y- samitine keçmiş, ya da düşmüşdür: gamar/agir (ag~îr); garim/ar(î)k (irmak, ark, germeç, kas^, kanal); gaz/ez (ezmek); gi/i (ag~aç, ekin, bitki, orman); gid/id- (salmak, gondermek, serbest birakmak); gig/ig (hastalik, hasta); gis^/yîs^ (orman, dag~, ag~aç, çalî, ); gis^ig/es^ik (kapî); gud/ud (ox = sîgîr, öküz)

c. Şumer dilinde –m- samiti ile başlayan sözler türk diline –k- sessizi şeklinde transformasiya olunmuşdur: mal / kal (kalmak); mul /kul (kul, köle); muşen / kuş.

d. Şumer dilinde –n- samiti ile başlayan sözler türk diline –y- şeklinde keçmişdir, ve ya büsbütün yox olmuşdur: nad /yad- (yaymak, döşemek, sermek; Qeyd: türk dilinin lehcelerinde  d>y ses evezlenmesi adi haldır: nanga/yanga (yan, taraf, îrmagîn bir yanî); niggig/yîg- (bir şeye engel olmak); nigin/yîgîn (yîg~în, kume, yig~îlmîş); nurum/yaruk (îşîk, aydînlîk, parlak).

e.Şumer dilinde S samiti ilə başlayan sözlər Türk dilində ya –Y- hərfinə keçir ya da düşmüşdür    Örnək : sig/yig (yeg~, iyi); sig/yüng (yün, yün sümeg~i); sis^,s^is^, s^es^/ is^i (princes, lady); s^urim/yarîm (yarîm, bir s^eyin yarîsî); zag, sag/yaka (taraf, yan, cîvar); zal/yal (yalînmak, alevlenmek)

 

 

Şumerlərlə -Türklərin qohumluq əlaqələrini, dillərin müqayisəsini apararkən unutmaq lazım deyil ki, aradan çox böyük zaman keçib . Bu vaxt o qədər böyükdür ki, təxminən sivilizasiyanın yaşına bərabərdir. Bu dövr ərzində dillər bir birindən difrensasia edib. Əzizi oxucu, bu iki dili bütünlüklə bənzər olaraq görmək çox sadəlövhlik olardı.

Yuxardakı elmi əsaslara dayanaraq Şumerlərin Türk olduqunu qəbul etməkdən başqa heç nə qalmır. Tarix elmi Osmanlı Türklərinin Yaxın Şərqə 11-ci əsirdə gəldiyini isbat etməkdədir.

Bu da onu isbat etməkdədir ki, Şumerlər məhz  Azərbaycanda yaşayan Türklərin ulu əcadıdır...

Hal - hazırda Şumerlərin yeganə varisi Azərbaycanlılardır. Samuel Noah Kramer görə Şumerlərin orjinal evi Xəzərin sahili olub. Deməli Şumerlər - Azərbaycan Türklərinin ulu əcadı olub və  məhz Azərbaycandan   İraka bilinməyən səbələr ucbatındam köç ediblər. Bu isə Azərbaycan Türklərinin bu torpaqların ən qədim sakinləri olduqunu isbat edir. Azərbaycanlı Türklərin  bu torpaqlara gəlmə olmadıqlarını və abaragen olduqlarını isbat etməkdədir.

Heç tesadüfi deyil ki, Heydər Əliyev Tarixçilərlə danışarkən Zəngəzur sözündəki Ur Kəlməsinin Şumercə olduquna işarə etmişdir. Azərbaycançılıq siyasətinin nə qədər dərin köklərə malik olduqunu biz bir daha görürük . Kramerin sözlərinə əlavə olaraq demək olar TARİX Şumerdən başlayırısa- Şumerdə Azərbaycandan başlayır.

Mən fəxr edirəm ki, Mən AZƏRBAYCANLIYAM sözlərinin kökündə bəlkədə mən sivilizasiyanın əvvəliyəm fikri dayanır.